اسحاق بندانی، رییس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، در نشست هماندیشی روسای کمیسیونهای تخصصی اتاق ایران با مهدی دوستی، معاون هماهنگی امور اقتصادی و توسعه منطقهای وزارت کشور، به بررسی موضوع «رسوب کالا در گمرکات» پرداخت. وی تاکید کرد که طولانی شدن زمان ترخیص کالا، هزینههای سنگینی بر اقتصاد وارد میکند؛ بهگونهای که هزینههای دموراژ و انبارداری سالانه بیش از یک میلیارد دلار برآورد شده و بسیاری از خطوط تولید، از صنایع غذایی تا داروسازی، به دلیل تأخیر مواد اولیه، متحمل ضررهای چند میلیارد دلاری میشوند.
بندانی تصریح کرد که رسوب کالا تنها یک مشکل لجستیکی نیست بلکه نشانه ناکارآمدی سیستم است و نمونههای موفق بینالمللی را بیان کرد:
-
سنگاپور: در دهه ۸۰ میلادی با صفهای طولانی ترخیص روبهرو بود، اما با راهاندازی سامانه TradeNet در ۱۹۸۹، زمان چرخه ترخیص بهطور قابل توجهی کاهش یافت و بیش از ۹۹ درصد مجوزها در کمتر از ۱۰ دقیقه صادر میشوند.
-
اتحادیه اروپا: اجرای برنامه فعال اقتصادی مجاز (AEO) باعث شد تعداد فعالان از ۵۱۲ شرکت به بیش از ۱۸ هزار افزایش یابد و بخش اعظم تجارت تحت پوشش نظام اعتماد هوشمند انجام شود.
-
دوبی: بندر جبلعلی با پورتال Dubai Trade دیجیتالی شد و بیش از ۳۲ میلیون تراکنش دیجیتال در سال ۲۰۲۳ ثبت شد که نشاندهنده یک پنجره واحد واقعی است.
وی مشکل اصلی کشور را اتلاف منابع دانست و چهار عارضه مدل سنتی «کنترل همگانی» را شرح داد: تورم کنترل، چندمرجعی بودن، شاخصهای غلط و بیاعتمادی متقابل. بندانی تاکید کرد که باید از مدل «کنترل پلیسی» عبور کرده و به سمت اعتماد هوشمند (Risk-based) حرکت کنیم؛ شامل کنترل متناسب با ریسک، قواعد پیشبینیپذیر، حسابرسی پس از ترخیص و شفافیت شاخصها.
بندانی چهار کلید موفقیت بینالمللی برای اعتماد هوشمند را اینگونه بیان کرد: AEO، توافق متقابل (MRA)، اعتماد نهادی به بخش خصوصی و سیستم اعتباری (Credit-based). با اجرای این موارد، مسیر سبز واقعی، ترخیص فوری و کنترل پس از ترخیص (PCA) فراهم میشود و زمان ترخیص دارو و نهادهها میتواند به زیر ۷ روز کاهش یابد.
در سطح بومی، وی بر یکپارچهسازی حکمرانی تجارت، تشکیل ستاد ملی تسهیل تجارت، ایجاد Regulator مستقل، انتشار عمومی دادهها، دیجیتالیسازی عمیق، دیپلماسی لجستیک منطقهای و اصلاح نظام بانکی تأکید کرد. بندانی جمعبندی کرد که مشکل کشور نه کمبود منابع بلکه مدل حکمرانی است و با ترکیب کلیدهای جهانی و راهکارهای بومی، کنترلها هدفمند، صفها کوتاه، هزینهها کاهش و رقابت سالم بازمیگردد.
