هفتخوان گمرک مقابل واردکنندگان؛ بیثباتی مقررات، صف ارز و تعدد سامانهها تجارت را پرهزینه کرده است
فعالان اقتصادی معتقدند فرآیند ترخیص کالا در کشور همچنان با موانع متعدد، زمانبر و پرهزینه همراه است؛ موانعی که از بیثباتی مقررات و تأخیر در تخصیص ارز گرفته تا اختلال سامانهها، تعدد مراجع تصمیمگیر و کنترلهای تکراری را در بر میگیرد و موجب افزایش هزینه واردات و تأمین مواد اولیه شده است.
محمدرضا خدارحم، فعال حوزه واردات، مهمترین مشکل تجارت خارجی را تغییر مداوم مقررات دانست و گفت فعالان اقتصادی با اصل قانون مشکلی ندارند، اما تغییرات مستمر، امکان برنامهریزی را از آنها سلب میکند. به گفته وی، بسیاری از تصمیمات مربوط به ثبت سفارش، تخصیص ارز و قیمتگذاری در نهایت در گمرک نمود پیدا کرده و روند ترخیص کالا را تحت تأثیر قرار میدهد.
وی افزود طولانی شدن فرآیند تخصیص ارز باعث میشود فاصله زیادی میان ثبت سفارش و خرید واقعی کالا ایجاد شود؛ در این مدت قیمت کالا و هزینه حمل افزایش مییابد، اما سامانهها همچنان بر مبنای اطلاعات اولیه عمل میکنند و در برخی موارد واردکنندگان با اتهام کماظهاری مواجه میشوند، در حالی که منشأ این اختلاف، تأخیرهای اجرایی است.
خدارحم همچنین کندی ترخیص کالا را از دیگر مشکلات اصلی دانست و تأکید کرد مواد اولیه تولید همان مسیر طولانی کالاهای مصرفی را طی میکنند. وی با اشاره به توسعه فناوری اطلاعات در جهان، خواستار استفاده از سوابق فعالان اقتصادی خوشسابقه و کاهش کنترلهای تکراری شد و افزود رویکرد فعلی بر پایه بیاعتمادی شکل گرفته و موجب افزایش هزینههایی مانند دموراژ، انبارداری و هزینههای جانبی میشود.
این فعال اقتصادی، مشارکت بیشتر بخش خصوصی در سیاستگذاری، تعیین سقف زمانی برای پاسخگویی دستگاههای مرتبط، تشکیل پنجره واحد واقعی تجارت و انتشار شاخصهای عملکردی گمرک از جمله متوسط زمان ترخیص و میزان رسوب کالا را از راهکارهای بهبود وضعیت عنوان کرد.
نوید حبیبی، دیگر فعال حوزه واردات، نیز با اشاره به پیچیدگی فرآیند واردات گفت واردکنندگان پیش از رسیدن به گمرک باید مراحل زمانبر اخذ سهمیه، ثبت سفارش، تأییدیهها و تخصیص ارز را طی کنند و پس از آن نیز با فرآیندهای طولانی ترخیص مواجه میشوند. به گفته وی، در حالی که ترخیص کالا در برخی کشورهای منطقه کمتر از ۲۴ ساعت انجام میشود، این زمان در ایران به طور متوسط بین ۴۵ تا ۶۰ روز است.
وی افزود در بسیاری از کالاها، بهویژه قطعات یدکی خودرو، دریافت تأییدیه استاندارد بین یک هفته تا دو ماه زمان میبرد و در این مدت کالا در گمرک باقی میماند. همچنین قطعی سامانهها، اختلال در زیرساختهای الکترونیکی و پاسخهای متفاوت کارشناسان پشتیبانی، مشکلات فعالان اقتصادی را دوچندان کرده است.
محمد اسفندیار، فعال حوزه واردات مواد اولیه، نیز با اشاره به شرایط جنگ ۴۰ روزه، خواستار انعطاف بیشتر دستگاههای اجرایی در ترخیص کالاهای دارای سابقه وارداتی شد و گفت حتی در شرایط بحرانی نیز بسیاری از فرآیندها با همان روال عادی انجام شد. وی همچنین از شکلگیری برخی رویههای غیررسمی برای تسریع امور انتقاد کرد و افزود در صورت کامل بودن اسناد و نبود اختلاف در تعرفه یا مشخصات کالا، ترخیص معمولاً بین یک هفته تا ۱۰ روز زمان میبرد.
